Regularne szczotkowanie zębów, stosowanie pasty z fluorem i oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych to podstawa profilaktyki stomatologicznej. Nawet staranna higiena domowa nie zawsze pozwala jednak usunąć wszystkie złogi, które gromadzą się na powierzchniach zębów i w okolicy dziąseł. Z czasem może dochodzić do odkładania kamienia nazębnego i powstawania przebarwień. Receptą na te problemy jest profesjonalna higienizacja w gabinecie stomatologicznym. Do najczęściej stosowanych metod oczyszczania zębów należą skaling i piaskowanie. Choć oba zabiegi często wykonujemy podczas jednej wizyty, nie są tym samym i nie służą dokładnie temu samemu celowi.
Przeczytaj również: Dla jakich wad zgryzu odpowiedni jest aparat nakładkowy?
Skaling i piaskowanie zębów. Czym różnią się te zabiegi?
Skaling i piaskowanie należą do profesjonalnych procedur higienizacyjnych, ale różnią się mechanizmem działania oraz rodzajem usuwanych złogów.
Na powierzchni zębów stale tworzy się biofilm, czyli uporządkowana warstwa mikroorganizmów osadzających się w macierzy zewnątrzkomórkowej. Potocznie bywa określany jako płytka nazębna. Jeżeli nie jest regularnie i dokładnie usuwany, może przyczyniać się do rozwoju próchnicy oraz stanów zapalnych dziąseł. W odpowiednich warunkach część płytki ulega mineralizacji pod wpływem składników obecnych w ślinie lub płynie dziąsłowym. W ten sposób powstaje kamień nazębny.
Kamień jest twardym złogiem, który ściśle przylega do powierzchni zęba. Nie można go skutecznie usunąć zwykłą szczoteczką ani nicią dentystyczną. Konieczne jest zastosowanie odpowiednich narzędzi stomatologicznych, a właśnie na tym polega skaling.
Piaskowanie działa inaczej. W trakcie zabiegu urządzenie kieruje na powierzchnię zębów strumień wody, powietrza i specjalnego proszku czyszczącego. Drobiny proszku pomagają usuwać miękki biofilm oraz osady i przebarwienia.
Najprościej mówiąc, skaling służy przede wszystkim do usuwania kamienia nazębnego, a piaskowanie do oczyszczania powierzchni zębów z biofilmu i osadów. Nie należy traktować tych metod jako zamienników, ponieważ każda z nich odpowiada na inny problem.
Skaling zębów. Jak usuwa kamień nazębny?
Skaling to zabieg polegający na mechanicznym usuwaniu kamienia nazębnego z powierzchni zębów. Jego celem jest wyeliminowanie twardych złogów, które utrudniają utrzymanie prawidłowej higieny i mogą sprzyjać utrzymywaniu się zapalenia dziąseł.
Kamień nazębny najczęściej odkłada się w okolicach, w których ślina ma łatwy kontakt z powierzchnią zębów, między innymi po wewnętrznej stronie dolnych siekaczy oraz na powierzchniach górnych zębów trzonowych od strony policzków. Może pojawiać się także w przestrzeniach międzyzębowych i w miejscach trudnych do oczyszczania szczoteczką.
Wskazaniem do skalingu jest przede wszystkim obecność zmineralizowanych złogów. Zabieg zalecamy również wtedy, gdy podczas badania stomatologicznego stwierdzamy nagromadzenie kamienia w okolicy dziąseł, a pacjent zgłasza krwawienie podczas szczotkowania lub uczucie szorstkości na powierzchni zębów.
Skaling naddziąsłowy i poddziąsłowy
Skaling naddziąsłowy obejmuje usuwanie kamienia znajdującego się powyżej brzegu dziąsła. Jest stosunkowo prosty do przeprowadzenia, ponieważ złogi widać podczas badania.
Większej precyzji wymaga natomiast skaling poddziąsłowy, czyli oczyszczanie powierzchni korzeni i okolic położonych poniżej brzegu dziąsła. Kamień w tych miejscach może być niewidoczny dla pacjenta, a czasami również trudny do wykrycia bez dokładnego badania periodontologicznego.
W przypadku podejrzenia choroby przyzębia oceniamy głębokość kieszonek, krwawienie przy sondowaniu, recesje dziąseł, ruchomość zębów oraz wyniki badań radiologicznych. Na tej podstawie ustalamy, czy potrzebna jest jedynie higienizacja, czy bardziej zaawansowane leczenie periodontologiczne.
Jak wygląda skaling?
Do usuwania kamienia wykorzystujemy skaler ultradźwiękowy, który wytwarza drgania końcówki roboczej. Drgania te ułatwiają odrywanie złogów od powierzchni zęba. Woda służy do chłodzenia i wypłukiwania usuwanych osadów.
Po skalingu może być potrzebne dodatkowe oczyszczenie powierzchni oraz jej wypolerowanie. Samo usunięcie twardych złogów nie oznacza bowiem, że wszystkie powierzchnie są już wolne od biofilmu i przebarwień. Dlatego w wielu przypadkach skaling łączymy z piaskowaniem.
Nie należy samodzielnie próbować usuwać kamienia ostrymi narzędziami ani domowymi metodami. Nieumiejętne działanie może doprowadzić do uszkodzenia szkliwa, powierzchni korzenia lub dziąseł. Ponadto, nie rozwiąże problemu złogów znajdujących się poddziąsłowo.
Piaskowanie zębów – jakie daje efekty?
Piaskowanie zębów jest szczególnie przydatne wtedy, gdy na powierzchniach zębów gromadzi się miękki biofilm, osad oraz przebarwienia zewnętrzne. To właśnie te złogi często odpowiadają za żółtawy lub szary nalot, który nie znika całkowicie mimo regularnego szczotkowania.
Przebarwienia zewnętrzne powstają wskutek osadzania się barwników na powierzchni zębów i w obrębie biofilmu. Ich źródłem mogą być kawa, herbata, niektóre produkty spożywcze, czerwone wino oraz dym tytoniowy. Intensywność osadu zależy od częstotliwości kontaktu z barwnikami, właściwości powierzchni zębów, składu śliny i nawyków higienicznych.
Piaskowanie pozwala oczyścić miejsca, do których trudno dotrzeć podczas codziennego szczotkowania, w tym wybrane przestrzenie międzyzębowe oraz okolice aparatów ortodontycznych.
Czy piaskowanie wybiela zęby?
To jedno z najczęstszych pytań pacjentów. Piaskowanie może sprawić, że zęby będą wyglądały na jaśniejsze, ale nie jest tym samym co stomatologiczne wybielanie zębów.
Efekt piaskowania zależy od ilości i rodzaju przebarwień. Jednakże zabieg ten nie zmienia chemicznie koloru tkanek zęba.
Jeżeli pacjent chce uzyskać kolor jaśniejszy niż naturalny odcień zębów, należy rozważyć wybielanie po wcześniejszej ocenie stomatologicznej. Profesjonalne oczyszczenie często jest dobrym etapem przygotowującym do takiego zabiegu, ponieważ pozwala usunąć powierzchniowe osady i dokładniej ocenić rzeczywisty kolor uzębienia.
Piaskowanie jest również pomocne przed niektórymi zabiegami stomatologii estetycznej, gdy potrzebna jest czysta powierzchnia zębów.
Jak przebiega profesjonalna higienizacja?
Skaling i piaskowanie często łączymy podczas jednej wizyty, ponieważ pozwalają usunąć różne rodzaje złogów.
Jeśli na zębach występuje kamień nazębny, samo piaskowanie nie będzie wystarczające. Strumień proszku nie zastępuje narzędzi przeznaczonych do usuwania twardych, zmineralizowanych złogów. Z kolei u pacjenta, u którego nie występuje kamień, ale widoczne są osady i przebarwienia zewnętrzne, skaling może nie być konieczny.
Kompleksowa higienizacja obejmuje kilka etapów, zależnie od potrzeb pacjenta:
- ocenę stanu jamy ustnej i lokalizacji złogów, a w razie potrzeby także badanie periodontologiczne,
- skaling, jeśli występuje kamień naddziąsłowy lub poddziąsłowy,
- piaskowanie odpowiednio dobranym proszkiem w celu usunięcia biofilmu i przebarwień,
- polerowanie powierzchni zębów,
- indywidualne zalecenia dotyczące higieny domowej oraz ewentualne zastosowanie dodatkowych metod profilaktycznych.
Warto podkreślić, że higienizacja nie zastępuje przeglądu stomatologicznego. Podczas wizyty można zauważyć niepokojące zmiany, ale diagnostyka próchnicy, ocena szczelności wypełnień czy rozpoznawanie chorób przyzębia wymagają odpowiedniego badania. Dlatego dobrze, aby profesjonalne oczyszczanie było częścią planowej opieki stomatologicznej, a nie jedynym kontaktem pacjenta z gabinetem.