Kamień nazębny może odkładać się również pod linią dziąseł. Jest trudniejszy do samodzielnego zauważenia, a jego obecność często towarzyszy przewlekłemu stanowi zapalnemu tkanek otaczających zęby. Kamień poddziąsłowy może sprzyjać utrzymywaniu się zapalenia i współwystępować z rozwojem chorób przyzębia. W zaawansowanych przypadkach może on doprowadzić do stopniowej utraty tkanek utrzymujących zęby w kości i rozchwiania uzębienia.
Dlaczego kamień nazębny pod dziąsłami jest tak niebezpieczny? Jak rozpoznać jego obecność, skoro nie zawsze widać go gołym okiem? Czy wystarczy standardowa higienizacja, czy potrzebne jest specjalistyczne leczenie periodontologiczne? Wyjaśniamy.
Przeczytaj również: Nieprawidłowy zgryz – po czym rozpoznać, że potrzebne jest leczenie ortodontyczne?
Kamień nazębny – charakterystyka
Kamień nazębny to zmineralizowana płytka bakteryjna, która gromadzi się na powierzchniach zębów. Proces jego powstawania rozpoczyna się od odkładania miękkiego biofilmu, czyli zorganizowanej warstwy drobnoustrojów osadzających się na powierzchni zęba. W biofilmie znajdują się bakterie, składniki śliny, pozostałości organiczne i substancje wytwarzane przez mikroorganizmy. Płytka ta może ulegać mineralizacji pod wpływem jonów obecnych w ślinie i płynie dziąsłowym.
W rezultacie miękki osad stopniowo przekształca się w twardy złóg, którego nie można skutecznie usunąć zwykłą szczoteczką ani nicią dentystyczną. Konieczne jest zastosowanie odpowiednich narzędzi stomatologicznych podczas profesjonalnego oczyszczania zębów.
Czym różni się kamień naddziąsłowy od poddziąsłowego?
Kamień naddziąsłowy znajduje się powyżej brzegu dziąsła, dlatego często można go zauważyć samodzielnie. Często gromadzi się w miejscach, w których naturalne oczyszczanie przez ślinę i ruchy języka nie wystarcza do ograniczenia odkładania płytki.
Natomiast kamień poddziąsłowy rozwija się poniżej brzegu dziąsła, na powierzchni korzenia zęba, w obrębie szczeliny dziąsłowej lub kieszonki przyzębnej. Rzadko kiedy widać go podczas zwykłego oglądania zębów w lustrze.
Złogi poddziąsłowe mogą występować również u osób, które regularnie szczotkują zęby i nie zauważają wyraźnego kamienia nad dziąsłami. Nie oznacza to automatycznie, że zaniedbują higienę. Znaczenie mają między innymi:
- indywidualne właściwości śliny,
- anatomia zębów,
- dostępność poszczególnych powierzchni podczas czyszczenia,
- obecność kieszonek przyzębnych,
- wcześniejszy stan tkanek.
Dlaczego kamień odkłada się pod dziąsłami?
Jednym z istotnych czynników jest obecność biofilmu w okolicy brzegu dziąsła. Jeżeli płytka bakteryjna przez dłuższy czas się tam utrzymuje, to może dojść do mineralizacji złogów również poniżej linii dziąseł. W przypadku rozwijającego się zapalenia dziąseł lub zapalenia przyzębia zmieniają się warunki panujące w szczelinie dziąsłowej i kieszonkach przyzębnych. Płyn dziąsłowy, którego skład różni się od składu śliny, dostarcza składników mineralnych sprzyjających powstawaniu kamienia poddziąsłowego.
Szczególne znaczenie ma tutaj zależność między biofilmem a stanem tkanek. Kamień sam w sobie jest zmineralizowanym osadem, a nie żywą kolonią bakterii. Jego porowata, nieregularna powierzchnia może jednak ułatwiać utrzymywanie się kolejnych warstw biofilmu. Dlatego obecność złogów utrudnia skuteczne kontrolowanie drobnoustrojów w miejscu, w którym tkanki są szczególnie podatne na przewlekły stan zapalny.
Jednakże nie każdy kamień poddziąsłowy oznacza zaawansowaną paradontozę. O rozpoznaniu choroby przyzębia decydują wyniki badania klinicznego i diagnostyki radiologicznej.
Jak rozpoznać kamień poddziąsłowy? Objawy, których nie należy lekceważyć
Kamienia znajdującego się pod dziąsłami nie da się wiarygodnie wykluczyć wyłącznie na podstawie wyglądu zębów. Do jego wykrycia konieczne jest badanie przyzębia z użyciem specjalistycznych narzędzi. Istnieją jednak objawy, które powinny skłonić do wizyty u stomatologa:
- krwawienie dziąseł podczas szczotkowania, używania nici dentystycznej lub jedzenia twardszych pokarmów,
- zaczerwienienie, obrzęk albo tkliwość brzegu dziąsła,
- utrzymujący się nieprzyjemny zapach z ust lub nieprzyjemny smak,
- stopniowe odsłanianie szyjek zębów i wrażenie, że zęby stają się dłuższe,
- powstawanie nowych przestrzeni między zębami albo zmiana ich wzajemnego ustawienia,
- zwiększona ruchomość zębów lub dyskomfort podczas nagryzania,
- nawracające miejscowe obrzęki dziąsła, a niekiedy wydzielina ropna.
Przy czym wystąpienie jednego z tych objawów nie przesądza o obecności kamienia poddziąsłowego ani o rozpoznaniu zapalenia przyzębia. Na przykład krwawienie może być związane z urazowym szczotkowaniem. Z kolei recesja dziąseł może rozwijać się również bez aktywnego zapalenia przyzębia. Znaczenie ma więc całościowa ocena kliniczna.
Usuwanie kamienia poddziąsłowego
Kamienia nazębnego nie można bezpiecznie usunąć samodzielnie przy użyciu szczoteczki, nici dentystycznej ani domowych narzędzi. Po mineralizacji staje się twardym złogiem mocno związanym z powierzchnią zęba. Próby mechanicznego skrobania go w domu mogą prowadzić do urazu dziąseł i uszkodzenia powierzchni zęba.
Profesjonalne usuwanie kamienia poddziąsłowego wymaga odpowiedniego dostępu do powierzchni korzeni i znajomości anatomii przyzębia, a przy tym właściwej techniki i profesjonalnych narzędzi.
W leczeniu wykorzystujemy skaler ultradźwiękowe. Działa on na kamień poddziąsłowy poprzez wykorzystanie zjawiska wibracji o wysokiej częstotliwości oraz kawitacji. Pracująca końcówka urządzenia wykonuje mikroskopijne, niezwykle szybkie ruchy oscylacyjne, które po przyłożeniu do złogów kamienia wywołują drgania mechaniczne prowadzące do ich precyzyjnego skruszenia i oderwania od powierzchni zęba. Proces ten wspomaga ciągły przepływ wody, który obniża temperaturę generowaną przez tarcie i wypłukuje z kieszonki dziąsłowej oderwane cząstki kamienia i bakterie.