Stłoczenie zębów to wada zgryzu spowodowana dysproporcją między rozmiarem łuku zębowego a wielkością zębów. Przez to zęby nie mają wystarczająco dużo miejsca na wyrzynanie się i nachodzą na siebie lub wychodzą poza łuk zębowy. Czy zatem konieczny jest aparat ortodontyczny? Nie zawsze! Odpowiedź na to pytanie powinna wynikać z profesjonalnej diagnostyki.
Ortodoncja nie zajmuje się wyłącznie prostowaniem zębów. Celem prawidłowo zaplanowanego leczenia jest uzyskanie stabilnych relacji zgryzowych i właściwego ustawienia zębów w obrębie kości wyrostka zębodołowego, a co za tym idzie – poprawa warunków funkcjonalnych.
Przeczytaj również: Zapalenie dziąseł a paradontoza. Czym różnią się te choroby?
Stłoczenie zębów – wyjaśnienia
Stłoczenie zębów oznacza sytuację, w której w obrębie łuku zębowego brakuje wystarczającej ilości miejsca na prawidłowe ustawienie wszystkich zębów. W efekcie zęby mogą być przesunięte, obrócone, pochylone lub ustawione jeden za drugim.
Przy czym bardzo ważna jest różnica pomiędzy samym nieprawidłowym ustawieniem pojedynczego zęba a rzeczywistym niedoborem miejsca w łuku. Ząb może być lekko obrócony, ale nie zawsze oznacza to znaczne stłoczenie. Z kolei przy dużym niedoborze miejsca kilka zębów może wzajemnie na siebie nachodzić, a część z nich może znajdować się poza prawidłowym łukiem.
Przyczyny stłoczenia zębów
Jedną z podstawowych przyczyn stłoczenia jest dysproporcja pomiędzy wielkością zębów a wymiarami łuku zębowego. Jeżeli suma szerokości zębów jest większa niż dostępna przestrzeń w łuku, powstaje niedobór miejsca. Na tę zależność wpływają zarówno uwarunkowania genetyczne, jak i rozwój szczęk oraz żuchwy.
Nie bez znaczenia są również czynniki środowiskowe i funkcjonalne. U dzieci znaczenie ma sposób oddychania, pozycja języka, sposób połykania czy długotrwałe nieprawidłowe nawyki, ponieważ czynniki te mogą wpływać na rozwój struktur twarzoczaszki.
Stłoczenie może również pojawić się lub nasilić wraz z wiekiem. Szczególnie często obserwujemy zmiany ustawienia dolnych siekaczy. Zjawisko to może być związane z naturalnymi zmianami zachodzącymi w łukach zębowych lub też zmianą kontaktów między zębami.
Istotnym czynnikiem mogą być także przedwczesne utraty zębów mlecznych u dzieci. Jeżeli dziecko przedwcześnie je utraci, sąsiednie zęby mogą przemieszczać się w kierunku powstałej przestrzeni. W konsekwencji może dojść do utraty miejsca potrzebnego dla zęba stałego, który dopiero ma się wyrżnąć. Podobny problem może pojawić się przy niektórych brakach zębów stałych. Zęby sąsiadujące z luką mogą zmieniać swoje położenie, a zęby przeciwstawne mogą ulegać wysuwaniu. W rezultacie zmieniają się warunki zgryzowe i przestrzenne.
W przypadku dzieci i nastolatków bardzo ważna jest właściwa diagnostyka i regularne kontrole stomatologiczne, które umożliwiają stałą obserwację i podjęcie decyzji o leczeniu we właściwym momencie. Nie wszystkie nieprawidłowości wymagają bowiem natychmiastowego zastosowania aparatu.
Skąd wiadomo, że potrzebny będzie aparat ortodontyczny?
Decyzja o leczeniu aparatem ortodontycznym zależy od tego, czy nieprawidłowe ustawienie powoduje rzeczywisty problem zdrowotny lub funkcjonalny oraz czy istnieją warunki do uzyskania stabilnego efektu.
Znaczenie ma również lokalizacja stłoczenia. Inaczej oceniamy delikatne nakładanie się siekaczy, a inaczej ząb ustawiony poza łukiem, wokół którego trudno dokładnie oczyścić powierzchnie zębowe.
W niektórych przypadkach stłoczenie jest tylko widocznym objawem szerszego problemu ortodontycznego. Zęby mogą być krzywe, ponieważ w łuku brakuje miejsca, ale jednocześnie Pacjent może mieć nieprawidłową relację szczęki i żuchwy, zgryz głęboki, zgryz krzyżowy albo inne zaburzenie wymagające kompleksowego leczenia. Nigdy więc nie podejmujemy decyzji o aparacie wyłącznie na podstawie zdjęcia uśmiechu.
Ortodonta ocenia między innymi:
- stopień stłoczenia i ilość dostępnego miejsca w łuku,
- położenie poszczególnych zębów i ich nachylenie,
- relacje między górnym i dolnym łukiem zębowym,
- kontakty zgryzowe,
- stan przyzębia,
- symetrię łuków,
- rozwój szczęk i żuchwy,
- obecność brakujących, zatrzymanych lub nadliczbowych zębów,
- wpływ nieprawidłowego ustawienia na możliwość utrzymania prawidłowej higieny.
Dopiero na podstawie tych informacji można odpowiedzieć, czy leczenie jest potrzebne, a jeśli tak – jaka metoda będzie odpowiednia.
Jak leczymy stłoczenie zębów?
Jeżeli diagnostyka wykaże, że stłoczenie wymaga leczenia, kolejnym pytaniem jest wybór odpowiedniej metody. Nie istnieje jeden aparat ortodontyczny odpowiedni dla wszystkich pacjentów.
Tradycyjny aparat stały wykorzystuje zamki przyklejone do powierzchni zębów oraz łuki ortodontyczne. Dzięki stopniowemu wprowadzaniu odpowiednich sił możemy precyzyjnie kontrolować przemieszczanie zębów.
W przypadku części Pacjentów możliwe jest zastosowanie aparatów nakładkowych. Są to przezroczyste, indywidualnie wykonywane nakładki, które stopniowo przemieszczają zęby zgodnie z przygotowanym planem leczenia. Aparat nakładkowy może być atrakcyjnym rozwiązaniem dla osób, dla których szczególne znaczenie ma dyskrecja leczenia. Nakładki można zdejmować podczas jedzenia oraz higieny jamy ustnej. Trzeba jednak pamiętać, że ich skuteczność zależy w dużej mierze od systematycznego noszenia zgodnie z zaleceniami lekarza.
Nie każde stłoczenie nadaje się jednak do leczenia nakładkami w takim samym zakresie. Ważne są stopień i charakter wady oraz konieczność wykonywania określonych ruchów zębowych.
W niektórych przypadkach konieczne mogą być ekstrakcje zębów. Taka decyzja jednak zawsze wynika z dokładnej analizy przestrzennej, profilu twarzy, położenia zębów, warunków przyzębia oraz przewidywanego efektu leczenia.
Warto też pamiętać, że wyprostowanie zębów nie kończy leczenia. Po aktywnej fazie terapii potrzebna jest retencja. Zęby mają naturalną tendencję do przemieszczania się, dlatego zastosowanie odpowiednich aparatów retencyjnych jest ważnym elementem utrzymania efektu.