Czy zapalenie dziąseł to już paradontoza? Są to dwa różne stany chorobowe, choć pozostają ze sobą ściśle związane. Zapalenie dziąseł dotyczy przede wszystkim powierzchownych tkanek dziąsła. Paradontoza, czyli przewlekłe zapalenie przyzębia, obejmuje natomiast głębsze struktury odpowiedzialne za utrzymanie zęba.
Przeczytaj również: Odbudowa kilku brakujących zębów – most, implant czy proteza?
Zapalenie dziąseł – charakterystyka
Zapalenie dziąseł jest procesem zapalnym ograniczonym do tkanek dziąsła. Najczęściej rozwija się w odpowiedzi na długotrwałe oddziaływanie płytki bakteryjnej, czyli biofilmu gromadzącego się na powierzchni zębów i wzdłuż linii dziąseł.
W jamie ustnej naturalnie występują setki gatunków mikroorganizmów. Ich obecność sama w sobie nie oznacza choroby. Gdy Pacjent regularnie nie oczyszcza zębów, biofilm dojrzewa i zmienia swój skład. Organizm reaguje wtedy na obecność mikroorganizmów stanem zapalnym. W jego wyniku zmienia się wygląd i zachowanie dziąseł.
Typowe zapalenie dziąseł może powodować zaczerwienienie i obrzęk (miękkie i wrażliwe dziąsła), ale często również zwiększoną skłonność do krwawienia, które może pojawiać się podczas szczotkowania lub oczyszczania przestrzeni międzyzębowych. Warto przy tym zwrócić uwagę na pewien paradoks. Pacjent, który zauważa krew podczas szczotkowania, może zacząć omijać krwawiące miejsca, obawiając się ich dodatkowego podrażnienia. Jeżeli jednak przyczyną problemu jest płytka bakteryjna, takie postępowanie tylko pogłębi stan zapalny. Biofilm pozostanie bowiem na zębach, a dziąsło nadal będzie narażone na działanie czynników zapalnych.
Zapalenie dziąseł w odpowiednich warunkach jest odwracalne. Po usunięciu przyczyny i przywróceniu właściwej kontroli biofilmu tkanki mogą powrócić do zdrowego stanu. Nie dochodzi wówczas do trwałej utraty kości ani przyczepu zęba.
Czym jest paradontoza i dlaczego jest poważniejszym problemem?
Określenie „paradontoza” jest bardzo często używane przez pacjentów jako synonim wszystkich chorób dziąseł. W rzeczywistości najczęściej odnosi się ono do zapalenia przyzębia – przewlekłej choroby zapalnej obejmującej tkanki odpowiedzialne za utrzymanie zęba.
Przyzębie składa się z kilku struktur. Obejmuje dziąsło, cement korzeniowy, więzadło przyzębne oraz kość wyrostka zębodołowego. To właśnie te tkanki tworzą aparat zawieszeniowy zęba i zapewniają mu stabilność w jamie ustnej.
W zapaleniu dziąseł proces chorobowy pozostaje zasadniczo ograniczony do dziąsła. W zapaleniu przyzębia dochodzi natomiast do destrukcji głębszych tkanek. Rozwija się utrata przyczepu klinicznego i dochodzi do zaniku kości wokół zębów.
To fundamentalna różnica między tymi chorobami. Można ją przedstawić w prosty sposób:
- zapalenie dziąseł dotyczy przede wszystkim tkanek dziąsła i nie powoduje utraty struktur podtrzymujących ząb,
- zapalenie przyzębia prowadzi do utraty przyczepu i kości, a w zaawansowanych przypadkach może powodować ruchomość zębów i ich utratę.
Paradontoza nie oznacza jednak, że ząb zaczyna się nagle chwiać. Proces zwykle rozwija się stopniowo. Przewlekły stan zapalny prowadzi do zmian w tkankach otaczających ząb, w wyniku których pogłębiają się kieszonki przyzębne, kość zaczyna zanikać, a przez to zęby tracą podparcie. W bardziej zaawansowanej fazie pojawiają się dodatkowe symptomy. Zęby mogą zmieniać położenie, między niektórymi z nich mogą powstawać nowe przestrzenie, może pojawić się nadwrażliwość odsłoniętych powierzchni korzeni, a przy znacznej utracie tkanek podporowych również ruchomość zębów.
Czy zapalenie dziąseł zawsze prowadzi do paradontozy?
Zapalenie dziąseł nie jest równoznaczne z paradontozą. Nie u każdego Pacjenta musi dojść do rozwoju zapalenia przyzębia.
Jednocześnie nie należy lekceważyć przewlekłego zapalenia dziąseł. U osób podatnych może ono bowiem stanowić element procesu prowadzącego do zapalenia przyzębia. Przy czym rozwój choroby i stopień jej nasilenia jest zależny między innymi od czynników genetycznych, palenia tytoniu, cukrzycy i jej kontroli metabolicznej, jakości higieny jamy ustnej, miejscowych warunków anatomicznych oraz wcześniejszej historii choroby przyzębia.
Na rozwój choroby wpływają również czynniki miejscowe, w tym stłoczone zęby, niektóre uzupełnienia protetyczne lub nieprawidłowo wykonane odbudowy, ponieważ mogą utrudniać skuteczne oczyszczanie określonych obszarów.
Dlatego nie można z pełną odpowiedzialnością przewidzieć na podstawie samego krwawienia, czy u konkretnej osoby rozwinie się paradontoza. Można natomiast powiedzieć, że regularne krwawienie dziąseł jest sygnałem, który uzasadnia ocenę stanu przyzębia.
Jak leczymy zapalenie dziąseł, a jak paradontozę?
Sposób leczenia zależy przede wszystkim od rozpoznania. Nigdy nie rozpoczynamy terapii bez ustalenia, czy Pacjent ma zapalenie dziąseł, zapalenie przyzębia czy może problem o zupełnie innej etiologii.
W przypadku zapalenia dziąseł podstawowym celem jest usunięcie przyczyny stanu zapalnego. Jeżeli odpowiada za niego biofilm, konieczna jest poprawa kontroli płytki bakteryjnej. Zalecamy wtedy profesjonalną higienizację, podczas której usuwamy złogi niemożliwe do skutecznego usunięcia w domu. Jednakże sama wizyta w gabinecie nie rozwiąże problemu, jeśli Pacjent nie będzie dbał o stan swojego uzębienia poprzez codzienną higienę. Przy czym warto podkreślić, że nie chodzi o agresywne szczotkowanie. Zbyt mocny nacisk może prowadzić bowiem do mechanicznych urazów dziąseł i recesji. Liczy się natomiast dokładność, systematyczność oraz prawidłowe oczyszczanie wszystkich powierzchni zębów, w tym przestrzeni międzyzębowych.
Jeżeli rozpoznamy u Pacjenta paradontozę, leczenie jest bardziej złożone. W zależności od głębokości kieszonek i charakteru zmian konieczne może być dokładne oczyszczenie powierzchni korzeni. W bardziej zaawansowanych przypadkach rozważamy również specjalistyczne leczenie periodontologiczne, w tym procedury chirurgiczne i metody regeneracyjne, których celem jest odtworzenie określonych utraconych struktur przyzębia. Nie każda zmiana anatomiczna daje jednak takie możliwości.
Bardzo ważnym elementem terapii jest również leczenie podtrzymujące. Choroba przyzębia wymaga długoterminowej kontroli, ponieważ nawet po uzyskaniu dobrego efektu terapeutycznego istnieje ryzyko ponownego uaktywnienia procesu zapalnego.