Podczas leczenia ortodontycznego wielu pacjentów skupia się przede wszystkim na czasie noszenia aparatu oraz momencie, w którym będzie można go zdjąć. Jednakże zakończenie aktywnej fazy leczenia ortodontycznego nie oznacza końca całej terapii. Równie ważnym etapem jest retencja po leczeniu ortodontycznym, czyli utrwalanie osiągniętych rezultatów.
Zęby nie są strukturami całkowicie nieruchomymi. Przez całe życie reagują na działające na nie siły, zmiany w obrębie kości, pracę mięśni oraz naturalne procesy zachodzące w jamie ustnej. Dlatego po zakończeniu leczenia konieczne jest zabezpieczenie nowej pozycji zębów.
Przeczytaj również: Leczenie ortodontyczne przed implantami. Dlaczego czasami jest konieczne?
Czym jest retencja po leczeniu ortodontycznym?
Retencja to etap leczenia ortodontycznego, którego zadaniem jest utrzymanie zębów w prawidłowym ustawieniu po zakończeniu aktywnego przesuwania ich za pomocą aparatu stałego lub aparatu nakładkowego.
Podczas leczenia ortodontycznego na zęby działają precyzyjnie zaplanowane siły, które powodują ich stopniowe przemieszczanie się w kości. Proces ten jest możliwy dzięki naturalnym zdolnościom organizmu do przebudowy tkanek otaczających ząb. W uproszczeniu można powiedzieć, że ząb przesuwa się w nowe miejsce, a otaczające go struktury muszą dostosować się do tej zmiany.
Po zdjęciu aparatu zęby nie są jeszcze całkowicie ustabilizowane. Tkanki potrzebują czasu, aby utrwalić nową pozycję. W tym okresie istnieje naturalna tendencja do powrotu zębów w kierunku wcześniejszego ustawienia. Zjawisko to nazywane jest relapsją ortodontyczną.
Celem retencji jest przeciwdziałanie tym zmianom i umożliwienie organizmowi pełnej adaptacji do nowych warunków zgryzowych.
Dlaczego zęby mogą przesuwać się po zakończeniu leczenia ortodontycznego?
Pacjenci często zastanawiają się, dlaczego po kilku latach leczenia ortodontycznego konieczne jest jeszcze noszenie dodatkowych aparatów retencyjnych. Wynika to z naturalnej biologii jamy ustnej.
Zęby utrzymują się w kości za pomocą specjalnych włókien oraz tkanek podporowych. Podczas leczenia ortodontycznego te struktury ulegają zmianom, aby umożliwić przesunięcie zębów. Po zakończeniu terapii potrzebują czasu, aby dostosować się do nowego położenia. Dodatkowo na ustawienie zębów wpływają codzienne czynniki, takie jak:
- naturalne siły działające podczas gryzienia i żucia,
- napięcie mięśni języka, policzków i warg,
- nieprawidłowe nawyki, takie jak nagryzanie paznokci czy zaciskanie zębów,
- procesy związane ze starzeniem się organizmu.
Szczególnie podatne na ponowne przesuwanie są zęby przednie, zwłaszcza dolne siekacze.
Rodzaje aparatów retencyjnych
Wykorzystujemy kilka metod utrwalania efektów leczenia. Dobór odpowiedniego rozwiązania zależy od rodzaju wady, zastosowanej wcześniej terapii, wieku pacjenta i indywidualnych predyspozycji. Retencję podzielić możemy na dwa rodzaje – retencję stałą oraz ruchomą.
Retainer stały to cienki drucik przyklejany do wewnętrznej powierzchni zębów, najczęściej w odcinku przednim. Dzięki temu pozostaje praktycznie niewidoczny podczas uśmiechania się i rozmowy. Jego główną zaletą jest ciągłe działanie. Pacjent nie musi pamiętać o codziennym zakładaniu aparatu, ponieważ retainer przez cały czas pozostaje na zębach. Retencję stałą szczególnie często stosujemy po leczeniu stłoczeń zębów przednich, ponieważ właśnie te obszary mają większą tendencję do ponownego przesuwania.
Natomiast retainer ruchomy to indywidualnie wykonana nakładka lub specjalna płytka, którą pacjent zakłada zgodnie z zaleceniami ortodonty.
W pierwszym okresie po zakończeniu leczenia zalecamy częstsze noszenie aparatu retencyjnego, ponieważ wtedy ryzyko przesunięcia zębów jest największe. Z czasem częstotliwość użytkowania może zostać zmniejszona.
Dużą zaletą nowoczesnych nakładek retencyjnych jest ich estetyka oraz komfort użytkowania. Są przezroczyste i znacznie mniej widoczne niż tradycyjne rozwiązania stosowane dawniej.
Co się stanie, jeśli pacjent zrezygnuje z retencji?
Pomijanie etapu retencji może prowadzić do stopniowej utraty efektów leczenia. Zęby mogą zacząć wracać do wcześniejszych pozycji, pojawić się mogą niewielkie przesunięcia lub ponowne stłoczenia.
Nie zawsze zmiany są zauważalne od razu. Proces może przebiegać powoli, dlatego część pacjentów orientuje się dopiero po pewnym czasie, że zęby nie wyglądają już tak samo jak bezpośrednio po zdjęciu aparatu.
W przypadku większych zmian czasami konieczne jest ponowne rozpoczęcie leczenia ortodontycznego. Dlatego znacznie korzystniejsze jest regularne stosowanie zaleconej retencji niż późniejsza korekta uzyskanych wcześniej efektów.