Dobrze dopasowana proteza powinna stabilnie utrzymywać się na podłożu protetycznym, nie powodować przewlekłego ucisku i pozwalać na możliwie naturalną pracę mięśni jamy ustnej. Z czasem jednak nawet prawidłowo wykonana może przestać idealnie przylegać do podłoża. Jedną z przyczyn jest naturalna przebudowa tkanek, a szczególnie stopniowy zanik wyrostka zębodołowego po utracie zębów. W takiej sytuacji rozwiązaniem nie zawsze musi być nowa odbudowa. W określonych przypadkach można poprawić jej dopasowanie poprzez podścielenie protezy. Jest to procedura protetyczna polegająca na uzupełnieniu materiału na wewnętrznej powierzchni protezy, tak aby lepiej odpowiadała aktualnemu kształtowi podłoża protetycznego.
Przeczytaj również: Odbudowa startych zębów. Jak przywrócić prawidłową wysokość zwarcia?
Czym dokładnie jest podścielenie protezy?
Podścielenie protezy to zabieg mający na celu odtworzenie prawidłowego przylegania protezy do zmienionego podłoża protetycznego.
W przypadku protez całkowitych szczególnie istotna jest wewnętrzna powierzchnia płyty protezy, która kontaktuje się z błoną śluzową jamy ustnej. Jeżeli wskutek zmian anatomicznych pomiędzy płytą a podłożem powstaje coraz większa przestrzeń, proteza zaczyna tracić stabilność.
Podczas podścielenia, tą przestrzeń uzupełniamy odpowiednio dobranym materiałem. Jego zadaniem jest odwzorowanie aktualnego kształtu podłoża i przywrócenie możliwie równomiernego kontaktu protezy z tkankami.
Nie jest to jednak tożsame z naprawą protezy. Naprawa może polegać na przykład na połączeniu złamanej płyty czy uzupełnieniu uszkodzonego elementu. Podścielenie natomiast dotyczy przede wszystkim dopasowania protezy do zmienionych warunków anatomicznych.
Dlaczego proteza z czasem przestaje pasować?
Jedną z najważniejszych przyczyn jest naturalny zanik kości po utracie zębów. Korzeń naturalnego zęba przekazuje podczas żucia obciążenia na otaczającą kość. Po ekstrakcji zęba znika ten bodziec mechaniczny, a wyrostek zębodołowy zaczyna się przebudowywać. Proces ten jest szczególnie intensywny w pierwszym okresie po utracie zębów, ale zmiany mogą postępować również później.
W przypadku osób użytkujących protezy całkowite oznacza to stopniową zmianę kształtu podłoża, na którym opiera się proteza.
Płyta protezy zachowuje swój pierwotny kształt, natomiast tkanki pod nią mogą stopniowo zmieniać swoją geometrię. Z biegiem czasu powstaje więc coraz większa rozbieżność pomiędzy powierzchnią protezy a aktualnym kształtem wyrostka zębodołowego. W wyniku tych zmian proteza może zacząć się przesuwać i unosić podczas mówienia.
Czy podścielenie protezy zatrzymuje zanik kości?
Nie. Podścielenie jest procedurą poprawiającą dopasowanie protezy. Nie odbudowuje utraconej kości i nie zatrzymuje biologicznego procesu resorpcji wyrostka zębodołowego. Może natomiast ograniczyć niekorzystne skutki niedopasowania protezy.
Jeżeli proteza jest luźna i przesuwa się po podłożu, może dochodzić do nierównomiernego obciążania błony śluzowej. Dobrze wykonane podścielenie pozwala poprawić rozkład obciążeń i zwiększyć powierzchnię kontaktu protezy z podłożem.
Nie zmienia to jednak faktu, że przy bardzo zaawansowanym zaniku kości możliwości stabilizacji protezy tradycyjnej są ograniczone. W takiej sytuacji warto rozważyć również inne rozwiązania protetyczne, w tym protezy oparte na implantach.
Podścielenie protezy całkowitej a częściowej
Pacjent pozbawiony wszystkich zębów w łuku nie ma naturalnych punktów podparcia, które stabilizowałyby protezę. Utrzymanie zależy więc między innymi od dokładności przylegania płyty do błony śluzowej, warunków anatomicznych, działania sił adhezyjnych oraz prawidłowej współpracy protezy z mięśniami jamy ustnej. W szczęce można uzyskać dodatkowo efekt uszczelnienia obwodowego oraz wykorzystać działanie podciśnienia i sił adhezji. W żuchwie warunki są trudniejsze. Jeżeli proteza całkowita dolna zaczyna się przesuwać, podścielenie może znacząco poprawić sytuację, o ile sama konstrukcja protezy jest prawidłowa.
W przypadku protezy częściowej warunki biomechaniczne zależą między innymi od liczby zachowanych zębów, ich rozmieszczenia, rodzaju protezy oraz sposobu jej podparcia. Jeżeli zmienił się kształt podłoża śluzówkowego albo doszło do zaniku tkanek w miejscach, w których proteza opiera się na błonie śluzowej, może dojść do pogorszenia jej stabilności. Jednocześnie w protezach częściowych szczególne znaczenie mają zachowane zęby filarowe. Jeżeli są one przeciążone, rozchwiane lub zmieniła się ich pozycja, samo podścielenie może nie rozwiązać problemu.
Jak przebiega podścielenie protezy?
Zabieg rozpoczynamy od dokładnej oceny protezy i tkanek jamy ustnej.
Lekarz sprawdza stabilność uzupełnienia, jego zasięg, stan powierzchni, ustawienie zębów oraz kontakty zwarciowe. Konieczne jest również ustalenie, czy proteza nie posiada wad konstrukcyjnych, których samo podścielenie nie będzie w stanie skorygować.
Następnie pobieramy wycisk podłoża protetycznego z wykorzystaniem istniejącej protezy lub odpowiednio przygotowanej konstrukcji. Celem jest uzyskanie możliwie dokładnego odwzorowania aktualnego kształtu tkanek.
Na podstawie tego wycisku technik protetyczny przygotowuje nową powierzchnię wewnętrzną protezy. Po wykonaniu podścielenia ponownie dopasowujemy i sprawdzamy ją w jamie ustnej Pacjenta. Oceniamy wtedy jej stabilność, brzegi, kontakty zwarciowe i komfort użytkowania.
Najważniejsze pytania dotyczące podścielenia protezy
Czy każdą protezę można podścielić?
Nie. Możliwość wykonania podścielenia zależy od stanu protezy, jej konstrukcji, wieku oraz warunków panujących w jamie ustnej.
Czy podścielenie przedłuża żywotność protezy?
Może przedłużyć okres jej prawidłowego użytkowania, jeżeli problem dotyczy przede wszystkim dopasowania do zmienionego podłoża. Nie zastąpi jednak nowej protezy, jeśli obecna konstrukcja jest zużyta lub nieprawidłowa.
Czy podścielenie zmienia wygląd protezy?
Zasadniczo procedura dotyczy jej wewnętrznej powierzchni, dlatego nie powinna istotnie zmieniać wyglądu zewnętrznego. Jeżeli jednak problem dotyczy również ustawienia lub zużycia zębów protezy, konieczne może być wykonanie nowego uzupełnienia.
Czy można samodzielnie podścielić protezę?
Nie jest to zalecane. Materiały dostępne bez profesjonalnej kontroli mogą prowadzić do nieprawidłowego dopasowania, zaburzenia zwarcia, podrażnienia tkanek lub utrudnienia późniejszej profesjonalnej korekty.